Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Nedir?

Akciğer Embolisi Nedir?

Merhaba, bugün, size oldukça tehlikeli ve ölümcül bir durum olan akciğer embolisi, diğer adıyla pulmoner emboli’den biraz bahsetmek istiyorum. Son yıllarda, biraz farkındalığın bu konuda artması, biraz internet arama motorlarının günlük hayatımıza eskiye oranla daha fazla girmesi, biraz da doğum kontrol ve hormon tedavilerinin daha fazla kullanılmasına bağlı olarak daha fazla oranda görmeye başladım.

Akciğer Embolisi Diğer Adıyla Pulmoner Emboli Nedir?

Akciğer embolisi, veya daha tıbbi bir terimle pulmoner emboli, özellikle bacak (derin) toplardamarları içerisinde oluşmuş pıhtının, yine kan yolu ile akciğerlere ulaşması ve burada, akciğer atardamarı içerisinde pıhtı tıkacı oluşturmasına bağlı olarak, akciğerin solunum kapasitesinde belirgin bir azalma ile seyreden bir durumdur.

Akciğer Embolisi Neden Ciddi Bir Durumdur?

Akciğerlerde aniden ortaya çıkan pıhtı, pulmoner arter adı verilen akciğer atardamarının belli bir bölümünü tıkar. Bu noktada, kanlanmayan (ama havalanan) bir akciğer bölgesi ortaya çıkar. Kan pıhtısından etkilenen bu bölgenin boyutuna bağlı olarak, solunum fonksiyonu bozulur. Vücut içerisinde, atardamarlar yolu ile taşınan kan oksijen miktarı belirgin olarak azalır. Hastada, aniden ortaya çıkan nefes darlığı gözlenir. Çoğu zaman, nefes darlığına nefes alıp vermekle artan öksürük (genellikle kuru, bazen kanlı) eşlik etmektedir.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Durumunda, Trombus ve Emboli Kavramları Oldukça Sık Geçmektedir. Bu Konuda Bilgi Verir Misiniz?

Bir önceki bölümde de bahsettiğim gibi, akciğer embolisi (pulmoner emboli) oldukça tehlikeli bir durumdur. Sık olarak, bacakta derin toplardamarlar içerisinde ortaya çıkan bir pıhtıdan köken alır. İşte, bacak toplardamarları içerisinde ortaya çıkan pıhtıya; trombus adı verilir. Bu pıhtı tıbbi adıyla trombus; parçalarına ayrılır ve ayrılan bu ufak parçalar kan akımı yardımı ile vücudun daha uzak bölgelerine taşınabilir (örneğin akciğerler). Trombustan kopan bu ufak parçalara, emboli adı verilir.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Neden Olur? Pulmoner Emboli Risk Faktörleri Nelerdir?

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) neden olur sorusunun birden çok nedeni vardır. Bu nedenler arasında;

  • Herhangi bir vücut bölgesinde (ki bu bölge özellikle ayaklar olmaktadır) toplardamar içerisinde kanın, uzun süren hareketsizliğe bağlı olarak (ameliyat sonrası iyileşme dönemi) birikmesi durumunda,
  • Toplardamar veya toplardamarların zedelendiği durumlar (özellikle travma veya kaza sonrası gözlenen kırık durumu, kalça, uyluk, diz ve bacak ile ilgili ameliyatlar sonrası),
  • Vücudumuzda ortaya çıkan başka bir hastalık (örneğin kalp yetmezliği, kalp krizi ve kalp ritm sorunları) veya felç (inme),
  • Kan içerisinde bulunan pıhtılaşma faktörlerinin arttığı durumlar (özellikle bazı kanser tipleri, hormon yerine koyma tedavisi (hormon replasman tedavisi) veya doğum kontrol hapları (oral kontraseptifler) kullanımı). Pıhtılaşma faktörlerinin arttığı durumlar, seyrek olarak kalıtımsal (ailevi) olarak ortaya çıkabilmektedir.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Açısından Risk Altında Mıyım?

Akciğer embolisi gelişimi açısından belli gruplar yüksek oranda risk altındadır. Bu gruplar;

  • Uzun süreli istirahat etmek zorunda olanlar,
  • Yakın zamanda ameliyat olanlar (cerrahi girişim yapılanlar),
  • Ailesinde kan pıhtılaşma sorunu bulunanlar (örneğin geçirilmiş derin ven trombozu hikayesi bulunanlar),
  • Ailesinde daha önceden pulmoner emboli (akciğer embolisi) öyküsü bulunması,
  • Kanser öyküsü olan veya kanser nedeniyle ilaç tedavisi (kanser kemoterapisi) alanlar,
  • Uzun süre oturanlar (uzun süren uçak, tren, otobüs, araba yolculuğu, meslek olarak uzun süre oturanlar),
  • Kalp yetmezliği nedeniyle tedavi altında olanlar,
  • Felç (inme) öyküsü bulunanlar,
  • Şişman (obez) olanlar,
  • Toplardamar zedelenmesi bulunanlar (yakın zamanda cerrahi geçirenler, kemik kırığı bulunanlar),
  • İlerlemiş varisleri bulunanlar,
  • Yakın zamanda (1.5 ay içerisinde) doğum yapmış kadınlar (hamilelikte derin ven trombozu risk faktörleri),
  • Doğum kontrol hapı (oral kontraseptif) veya hormon yerine koyma (hormon replasman tedavisi) tedavisi uygulananlar,
  • Bacak veya kolda bulunan toplardamarlara santral venöz kateter yerleştirilmiş damar yoluyla beslenen veya tedavi olan hastalar

Akciğer Embolisinin (Pulmoner Emboli) Belirtileri Nelerdir?

Pulmoner emboli (akciğer embolisi) belirtileri oldukça değişkendir. Çoğu zaman belirtilerin şiddeti pıhtının yoğunluğuna bağlıdır. Her ne kadar, hastaların çoğu belirtilerden bir veya birkaçına sahip olsa da, hastaların bazılarında herhangi bir belirtiye rastlanmaz.

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) semptom ve bulgularını sıralayacak olursak;

  • Dinlenme veya egzersizden bağımsız, aniden ortaya çıkan nefes darlığı,
  • Göğüs kafesi üzerinde herhangi bir bölgede ortaya çıkan açıklanamayan keskin, batıcı tipte ağrı. Bazen bu ağrı kola, omuza, çeneye veya boyuna doğru da yayılabilir. Çoğu zaman bu ağrı kalp krizi ile benzerlik gösterir ve sık olarak karıştırılır.
  • Cildin soluk ve nemli olması (erken ve gelişen şok belirtisi),
  • Nabız hızında artış, hızlı kalp atımı (taşikardi),
  • Öksürük (kuru veya bazen kanlı balgam ile),
  • Aşırı soğuk terleme (şok belirtisi),
  • Endişeli olma hali (adeta yardım istercesine çevresine bakma),
  • Göz kararması veya bayılma,
  • Nefes alıp verirken ıslık benzeri ses (wheezing) duyulması
Akciğer Embolisi ve Toplardamar Pıhtısı

Toplardamar Pıhtısı

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Ciddi Bir Durum Mudur?

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) çok ciddi bir durumdur. Bazı hastalar, kendi kendilerine iyileşse de; eğer tedavi edilmezse, kısa süre içerisinde ölüm ile sonuçlanabilecek bir durum olduğunu unutmamak gerekir. Bu nedenle, akciğer embolisi şüphesinde; acil tıbbi tedavi desteğine gereksinim vardır.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Tanısı Nasıl Konulur?

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) tanısında, hastanın öyküsü ve fizik muayene fikir verse de; tanıyı doğrulamak için sıklıkla aşağıdaki testler yapılmaktadır.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Nasıl Tedavi Edilir?

Akciğer embolisinin tedavisi, hastaların kritik durumları nedeniyle hastanede, sıklıkla da yoğun bakım ünitesinde yapılır. Hastanede kalış süresi; hastanın genel durumu, kan pıhtılaşmasının şiddeti ve kan pıhtısının boyutuna bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Eğer, pıhtı fazla ve yoğun ise çoğu zaman tedavi süresi daha uzun olmaktadır.

Günümüzde, akciğer embolisi (pulmoner emboli) tedavisi için; antikoagülan (pıhtı oluşumunu engelleyen ilaçlar, kan pıhtılaşmasını engelleyen, kan sulandırıcı) ilaçlar, trombolitik tedavi (kan pıhtısını eritici ilaçlar), kompresyon çorapları (varis çorabı) ve bazen cerrahi veya bazı girişimsel tedavi yöntemleri uygulanmaktadır. Bu tedavi yöntemlerinin hepsinde amaç; bozulmuş olan akciğer kan akımının bir an önce tekrar sağlanması ve daha önemlisi yeni kan pıhtısı oluşumunun engellenmesidir.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Tedavisinde Antikoagülan (Kan Pıhtı Oluşumunu Engelleyen İlaçlar, Kan Sulandırıcı İlaçlar) Tedavi Nedir? Bu Tedavi Neden Önemli?

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) tedavisinde antikoagülan (kan pıhtılaşmasını engelleyen ilaçlar) tedavinin temelini oluşturmaktadır. Antikoagülan ilaçlar (kan pıhtılaşmasını engelleyen, kan sulandırıcı ilaçlar) kanın pıhtılaşma gücünü azaltırken, aynı zamanda da yeni pıhtı oluşumunu engellerler.

Antikoagülan (kan sulandırıcı, kan pıhtılaşmasını engelleyen ilaçlar) ilaçlar arasında günümüzde en sık olarak kullanılan Kumadin (Coumadin)dir. Kumadin, Warfarin grubu ilaçlardandır. Diğer ilaçlar ise; heparin (yüksek molekül ağırlıklı/klasik) ve türevleridir (düşük molekül ağırlıklı).

Kumadin, tablet olarak ağızdan alınan bir ilaç iken Heparin; genellikle damar yolu ile (yüksek molekül ağırlıklı) veya cilt altına (düşük molekül ağırlıklı) uygulanmaktadır.

Kumadin kullanan hastaların, özellikle kanama açısından uyarılması önemlidir. Bu hastaların, belli aralıklarla Protrombin Zamanı (PTZ/INR) yaptırması oldukça önemlidir. Bu testin sonucuna göre, Kumadin kullanım miktarı ayarlanmaktadır.

Düşük molekül ağırlıklı heparin takibi için herhangi bir test mevcut değildir. Ancak, yine de bu hastaların Kumadin kullanan hastalar gibi kanama açısından uyarılmaları gerekmektedir.

Son yıllarda, derin ven trombozu ve akciğer embolisinin tedavisinde yeni nesil kan sulandırıcılar kullanılmaya başlanmıştır. Bu konu ile ilgili olarak, yazımı (kumadin alternatifi yeni nesil kan sulandırıcılar) okumanızı tavsiye ederim.

Varis Çorapları (Kompresyon Çorapları) Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Tedavisinde Etkili Midir?

Varis çorapları, akciğer embolisi (pulmoner emboli) tedavisinde günümüzde kullanılmaktadır. Bilimsel çalışma ve araştırmalar; varis çoraplarının bacak toplardamar kan akımını yeniden düzelttiğini, bunun sonucunda da toplardamar içerisinde yeni pıhtı oluşumu azalttığını ortaya koymuştur.

Varis çorapları; konusunda uzman bir doktor tarafından verilmelidir. Değişik formları mevcut olsada sık olarak kullanılan çoraplar; diz altı, diz üstü ve kasık modelleri olmaktadır.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Tedavisinde Cerrahi veya Girişimsel Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) eğer yaşamı tehdit eder nitelikte ise veya uygulanan diğer tedaviler etkisiz ise; cerrahi veya girişimsel tedaviler mutlaka ve hızlıca uygulanmalıdır. Bu amaçla, pulmoner tromboendarterektomi adı verilen cerrahi girişim uygulanabilir. İşlem, açık kalp cerrahisi teknikleri ile yapılan ve ölüm riski yüksek bir yöntemdir. Daha çok, uzun süredir akciğer embolisi tanısı ile takip edilen, kronik hastalara uygulanmaktadır.

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) tanısının yeni konulduğu ve tüm tıbbi tedaviye istenilen yanıtın alınamadığı hastalarda ise; girişimsel yöntem önerilmektedir. Bu yöntem genellikle kasık, diz arkası gibi ana toplardamarların bulunduğu bölgelerden lokal anestezi altında girilmesi ve akciğer atardamarları içerisinde bulunan kan pıhtısının eritilmesini (bölgesel olarak kan pıhtı eritici ilaç verilmesi ile), kan pıhtısının o bölgeden çıkarılması (özel bir cihaz yardımı ile aspire edilmesi veya parçalanması) ile yapılmaktadır. Bu işlem sırasında, Vena Kava Inferior’a filtre (şemsiye, vena kava filtresi nedir?) de yerleştirilmektedir. Bu sayede, akciğerlere bacak toplardamarlarından daha fazla pıhtının ilerlemesine engel olunur.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Tedavisinde Trombolitik (Kan Pıhtı Eritici) İlaçların Etkisi Nedir?

Trombolitik diğer adıyla kan pıhtısı eritici ilaçlar, tıpta farklı hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Plazminojen aktivatörü adı da verilen bu ilaçlar, akciğer embolisi (pulmoner emboli) tedavisinde de başarılı şekilde kullanılmaktadır. Bu tarz ilaçların yüksek riskli ilaçlar olması ve hastaların yakın takip gerektirmelerinden dolayı hastanede verilmeleri gerekmektedir.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Nasıl Önlenir?

Akciğer embolisi (pulmoner emboli) nin önlenmesi için yapılacak basit şeyler arasında;

  • Düzenli olarak egzersiz yapın,
  • Ofis ortamında, aktif olarak hareket edin,
  • Yeterli miktarda sıvı alın, su için,
  • Sigara içmeyin,
  • Dar giysiler giymekten sakının,
  • Bacaklarınızı, düzenli olarak, günde en az 2 kere yukarı kaldırın.

Basit bu önlemler sayesinde, öldürücü olabilen akciğer embolisini (pulmoner emboli) önleme konusunda adım atılmış olur.

Evet, yazımın sonuna geldim. Akciğer embolisi (pulmoner emboli) ile ilgili olarak sormak istedikleriniz varsa, bana sorularınız için buradan ulaşabilirsiniz. Lütfen, soru sormadan önce mutlaka bu yazıyı okuyunuz.

Sağlıkla kalın…

Doç. Dr. Mehmet Ümit Ergenoğlu

p.s.: Kapak görseli, www.freeimages.com dan alınmıştır.

Cevap Yaz