Buerger Hastalığı Nedir?

Buerger Hastalığı Nedir?

Bugün size damar cerrahisinde özellikle genç yaştaki bireyleri etkileyen, onların yaşamlarını alt üst eden, ekonomik ve sosyal anlamda toplumu olumsuz yönde etkileyen bir hastalıktan bahsetmek istiyorum.

Nedir bu hastalık dediğinizi duyar gibi oluyorum.

Buerger Hastalığı, veya toplumda yanlış şekilde telaffuz edilen hali ile Burger Hastalığı konumuz.

Buerger hastalığı, kayıtlara göre ilk kez 1879 yılında, Avusturya’da Felix von Winiwarter tarafından rapor edilmiştir. 1908 yılına dek hastalığın tıbbi anlamda tanımlaması tam olarak yapılmamıştır. Bu dönemde, Dr. Leo Buerger tarafından 11 hastanın verilerinin incelenmesi sonucunda New York’ta hastalığın tanımlaması yapılarak, tıbbi literatüre girmesi sağlanmıştır.

Buerger Hastalığı – Tromboangiitis Obliterans

Buerger hastalığı, seyrek gözlenen; hem atar hem de toplardamarları tutan bir hastalıktır. Genel kanının, aksine bacaklarda gözlendiği gibi kollarda da gözlenir. Hastalık, tutulan damarlarda iltihabi olay (inflammasyon) ve buna eşlik eden ufak pıhtılaşmalar (mikro trombus) ile seyreder.

Buerger hastalığında oluşan damar değişikliklerinin sonucunda; cilt ve ciltaltı dokularda dolaşım bozukluğu gelişmeye başlar. Hastalığın ilerlemesi sonucunda ise genellikle dolaşımın bozulduğu bu zeminde gangren ve daha sonra enfeksiyon gelişir.

Buerger Hastalığı: Kimlerde Karşımıza Çıkar?

Buerger Hastalığı

Buerger hastalığı, daha sık olarak erkeklerde karşımıza çıkar. DilekDuman / Pixabay

Buerger hastalığı, her ne kadar seyrek gözlenen bir hastalık olsa da; bölgesel farklılıklar nedeni ile örneğin Orta Doğu ve Uzak Doğu ülkelerinde daha sık karşımıza çıkmaktadır. Gözlenme oranı 8 -12 kişi/100000 dir. Bu durumun tersine, Amerika Birleşik Devlet’lerinde ise daha seyrek gözlenmektedir.

Buerger hastalığının tipik bir özelliği; 40 yaşın altındaki erkeklerde daha sık gözlenmesidir. Yakın zamanda yapılan çalışmalar; kadınlarda da gözlenme oranlarında artış olduğunu vurgular niteliktedir.

Hastalık ilk olarak, el ve ayak parmaklarında gözlenir. Daha sonra, hastalığın ilerlemesi ile tutulan bölge daha geniş bir alana yayılır.

Buerger Hastalığı: Sigara İçmek Neden Önemli?

Buerger hastalığı; ilginç bir hastalık olup, hastaların nerede ise tamamı sigara veya tütün ürünleri kullananlardır. Sigaranın içilmesinin yanında, tütünün çiğnenerek tüketildiği toplumlarda da hastalık genç kesimde yüksek oranda gözlenmektedir. Bu nedenle, Buerger hastalığının tedavisinde; sigaranın ve tütün ürünlerinin içilmemesi ve tütün çiğnenmemesi en önemli aşamadır. Sigara içimine ve tütün çiğnenmesine devam edilen tersi durumlarda ise parmakların veya ilgili ekstremitenin kesilmesi (amputasyonu) kaçınılmaz bir hal halini alır.

Buerger Hastalığı

Buerger Hastalığı

Buerger Hastalığı: Bulgu ve Belirtileri Nelerdir?

Buerger hastaları yukarıda da bahsettiğim gibi; genç ve sigara içen erkeklerdir. Genellikle muayeneye ilk geliş yakınmaları kol veya bacaklarda ortaya çıkan dayanılmaz ağrılardır. Bu ağrılar özellikle ilgili ekstremitenin kullanıldığı durumlarda (yazı yazıldığı veya yüründüğü zaman) artarken, tersine bu eylemlerin yapılmadığı durumlarda ise ağrı azalır veya ortadan kalkar. Genellikle hastalar, damar tıkanıklığı durumunda olduğu gibi topallayarak yürürler (klaudikasyon, claudication). Ağrılar ortaya çıktığında ise durarak rahatlamaya çalışmak oldukça tipiktir.

El üzerinde yer alan toplardamarlarda, içlerinde yer alan ufak çaplı pıhtılardan dolayı dokunmakla hassasiyet veya ağrı mevcut olabilir. Bununla birlikte, bu hastaların, genel olarak tutulan bölgede el veya ayaklarda cilt ısıları düşüktür (el ve ayak soğumasının nedenleri). Yine, ellerin tutulduğu hastalarda parmak uçlarında renk değişimi, solukluk gözlenebilir (Raynaud Fenomeni). Hastalığın ilerlemiş olduğu durumlarda ise, en sık el veya ayaklarda gözlediğimiz açık yaralar (ülser) karşımıza çıkmaktadır.

Buerger Hastalığı:  Neden Olur? Risk Faktörleri Nelerdir?

Buerger hastalığının tam olarak neden oluştuğu konusunda halen bir fikir birliği mevcut değildir. Ancak, dünya üzerinde hastalığın gözlenmesi açısından bölgesel farklılıkları da göz önüne alacak olursak; genetik bir geçişin söz konusu olduğu düşünülmektedir.

Buerger hastalığına bağlı olarak atar ve toplardamarlar içerisinde oluşan ufak çaplı pıhtılar (tıkaç) nedeni ile bozulmuş olan cilt ve ciltaltı dolaşımına bağlı olarak bu bölümler yeterli miktarda oksijen ve besin maddelerini kan yolu ile sağlayamazlar. Bunun sonucunda da, metabolik olayların yön değiştirmesi ile ağrı, el ve ayak parmaklarında incelme gözlenir.

Buerger hastalığı, yoğun olarak sigara (pipo,sigar ve puro dahil) içenlerde (günde 10 adet veya fazlası) yüksek oranda gözlenen bir hastalıktır. Gözlenme riski, el ile sigara sarılanlarda (filtresiz) daha da yüksektir.

Hastalık, ilginç olarak tütün çiğnenmesinin yoğun olarak gözlendiği bölgelerde de karşımıza çıkmaktadır. Buna bağlı olarak, hastalığın daha çok tütün ve tütün içeren maddelere karşı gelişen bir duyarlılığa bağlı olduğu düşünülmektedir. Bunun sonucunda da hassas ve tutulan damar içerisinde damar yüzeyini döşeyen hücrelerde önce şişme ve daha sonra ise pıhtılaşma ile beraber tıkanma gözlenmektedir.

Buerger hastalığının nedenleri arasında düşünülen bu durum nedeni ile, sigara içmeyen ancak hastalık şüphesi olan hastaların, sigara içilen ortamlarda bulunmaması, sigara dumanından uzak olması özellikle önerilmektedir. Tersi, mevcut hastalığın daha da şiddetlenmesine neden olmaktadır.

İlginç bir ayrıntı olarak, uzun süreli diş eti hastalığı olanlarda da Buerger hastalığı gözlenme oranı yüksektir. Bu durumun neden olduğu henüz bilinmemektedir.

Buerger Hastalığı: Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Buerger hastalığı ciddi ve kişinin sosyal hayatını olumsuz yönde etkileyen bir hastalıktır. Bu nedenle, erken dönemde tanısının konulması ve gerekli önerilerle beraber tedavisine başlanılması gerekmektedir.

Buerger hastalığına bağlı olarak, tutulan bölgede kan akımında kesinti ve azalma olduğunda; dokunun beslenmesi bozulur. Cilt ve ciltaltında ortaya çıkan beslenme bozukluğu ilerleyici olduğunda el ve ayak parmaklarında önce renk değişimi daha sonra da gangren ve yara (ülser) gelişir. Yara geliştiğinde, dolaşım bozukluğuna bağlı olarak kolayca enfeksiyon gelişir. Genellikle, bu hastalarda ilgili yaralar, kötü kokuludur. Bu aşamada, eğer hastalık konusunda gereken tedaviler yapılmazsa; ilgili bölgenin kaybı kaçınılmaz bir hal alır.

Buerger Hastalığı: Teşhis Nasıl Konulur? Teşhis Yöntemleri Nelerdir?

Buerger hastalığı tanısı, genellikle hastalar ilgili ekstremite veya bölgede yara ile geldiklerinden dolayı bu durumdan kolaylıkla şüphelenilebilinir. Genç, sigara içen ve yarası bulunan bir hastada Buerger hastalığından şüphelenmek önemlidir.

Buerger hastalığı, tıkayıcı tarzda periferik arter hastalıkları ile kolaylıkla karışır. Ayırıcı tanının tam olarak yapılması, tedavinin uygun şekilde planlanması ve yapılması açısından çok önemlidir.

Ayrıntılı bir hasta hikayesi ile beraber yapılan fizik muayene tanıyı büyük oranda doğrular. Periferik arter nabızlarının olmaması, ekstremitelerin soğuk ve dolaşım bozukluğuna ait diğer bulguların (kıl dökülmesi, tırnaklarda değişiklikler, kötü ayak hiyjeni, renk değişimi) bulunması önemli bir ayrıntıdır.

Doppler ultrasonografi veya anjiografi damar hastalıklarında kullanılan tanı yöntemlerinden olup, Buerger hastalığı tanısında da kullanılmaktadır. Yakın zamanlarda, minimal invaziv cerrahi tedavi yöntemlerinin uygulanması nedeniyle kalp ve damar cerrahları da atar ve toplardamar doppler ultrasonografisi konusunda tecrübe sahibi olmuşlardır. Buerger hastalığı, ön tanısı ile muayene olmak üzere gelen hastaya yapılacak atardamar (arteryel) doppler ultrasonografi sayesinde ön tanı doğrulanmış olur. Tanı, bir sonra ki aşama olan anjiografi (el bileğinden kalp anjiografisi) ile doğrulanır. Anjiografik görüntülemede Buerger hastalığına ait tipik görüntülerin saptanması, doğrulayıcıdır.

Buerger hastalığı, hemen her zaman iki taraflı olduğu için; tanı amaçlı yapılacak tetkiklerin her iki kol veya bacağı içermesi önemli bir ayrıntıdır.

Buerger Hastalığı: Tedavisi Nedir, Nasıl Yapılır?

Buerger hastalığının, nedeni tam olarak anlaşılamamış olması tedavinin de etkili olmasını güçleştirmektedir. Ancak, Buerger hastalığı olan her hasta için, tedavinin en temel noktası; sigara ve sigara ürünlerinin içilmesinin (solunmasının) ve tütün çiğnenmesinin hemen bırakılmasıdır. Bu tedavide ki en önemli ayrıntıdır. Diğer tedavi yöntemleri uygulanırken, tersine sigara içilmesi veya tütün çiğnenmesi durumunda etkili bir tedavinin sağlanması imkansızdır. Sigarayı azaltsam olur mu veya ben zaten çok az içiyorum gibi yaklaşımlar; tedavinin sonuçsuz kalmasında oldukça etkilidir.

Buerger Hastasıyım Sigara İçiyorum; Sigarayı Bir Türlü Bırakamıyorum, Ne Yapmalıyım?

Buerger hastalığının her ne kadar nedenleri tam olarak belirlenmemişse de; sigaraya karşı bir hassasiyetin olduğu birçok bilimsel araştırma ile ortaya konmuş ve kabul görmüştür. Sigaraya olan bu hassasiyet nedeniyle, sigara kullanımının sonlandırılması tedavideki en kritik noktadır. Ancak, sigaranın bağımlılık potansiyeli oldukça yüksektir. Başlandıktan sonra terkedilmesi güç olan bu madde için, farklı yaklaşımlar mevcuttur. Bu yaklaşımlardan size uygun olanın saptanması ve erken dönemde de başlanması gerekmektedir.

Buerger Hastası’yım; Sigarayı Bırakmak İçin Nikotin Sakızları veya Nikotin İçeren Yamaları Kullanmam Doğru Mu?

Sigara içme alışkanlığının terk edilmesi için tedavi amaçlı olarak kullanılan nikotin sakızları veya nikotin yamaları; içerdikleri nikotin ve içerikteki nikotinin Buerger hastalığını tetiklemesi nedeniyle kesinlikle kullanılmamalıdır. Sigarayı bırakmak amacıyla, nikotin içermeyen ürünlerin kullanılması tavsiye edilmektedir.

Buerger hastalığının hızı, sigara ve tütün ürünlerinin kullanımının bırakılmasını takiben yavaşlar, ancak tam olarak durmaz.

Buerger Hastalığı

Buerger Hastalığı ve Sigara

Buerger Hastalığı: Tedavide Diğer Seçenekler Nelerdir?

Buerger hastalığının tedavisinde uygulanan diğer tedavi yöntemleri, temel olarak bölgesel kan akımını arttırmaya yöneliktir. Bu amaçla;

  • kan damarlarını genişleten ve bölgesel kan akımını arttıran ilaçlar (prostoglandinler),
  • damarlar içerisinde oluşmuş olan ufak çaplı pıhtıların eritilmesini sağlayan ilaçlar (antikoagülanlar),
  • bacaklara dışarıdan belli aralıklarla, değişken miktarda basınç uygulayan ve bölgesel kan akımını arttırmayı hedefleyen pnomatik çorap sistemleri,
  • hiperbarik oksijen uygulaması,
  • omuriliğin elektriksel olarak uyarılması,
  • omurilik bölgesine yakın sinirlerin (sempatik) bölgesel olarak çıkarılması ve kan akımının arttırılması
  • bölgesel olarak yeni damar oluşumunu tetikleyen anjioneogenezis (halen araştırma aşamasında olan bir yöntemdir, tedavide etkili olduğuna dair bilimsel veriler henüz değerlendirilme aşamasındadır)
  • gangrene veya nekroze bölgenin çıkarılması (rezeksiyonu) kullanılmaktadır.

Buerger Hastalığı: Hastaların Dikkat Etmesi Gerekenler

Buerger hastalığı, bölgesel kan dolaşımını olumsuz olarak etkileyen bir hastalık olduğu için; özellikle bacaklarda parmakların bakımı, hiyjeni oldukça önemlidir. Kan akımının bozulmuş olmasına bağlı olarak, gelişen bir yaranın iyileşmesi oldukça güçtür. Yaranın, gelişmeden önleminin alınması çok önemlidir. Eğer yara gelişirse, yaranın gerekli olan bakımının yapılması, antibiyotik tedavisi, uygun pansumanlar öncelikli olarak yapılacaklardandır.

Buerger hastaları için, ayak bakımı konusunda özellikle bilgi verilmelidir. Tırnakların dipten kesilmemesi, ayak mantarlarının tedavisi bunlardan birkaçıdır.

Son olarak, eğer ağız hiyjeniniz bozuk veya diş eti hastalığı mevcutsa; Buerger Hastalığı ile bağlantısından dolayı, bir diş hekimine muayene olmanızı öneririm.

Buerger hastalığının kesin bir tedavisi yoktur. Hastalarımdan duyduğum ve gelen sorulara yanıt vererek yazımı sonlandıracağım.

Buerger Hastalığının Sülük ile Tedavisi Mümkün Mü?

Buerger hastalığının sülük ile tedavisi mümkün değildir. Tıp mesleği uygulamalarında, steril şartlar altında üretilen sülüklerin uygulama alanları mevcuttur. Ancak, bu uygulamaların ülkemiz şartlarında yapılması mevcut ortam ve yasalar çerçevesinde kesinlikle doğru değildir. Bu tür uygulamalara lütfen rağbet etmeyiniz.

Buerger Hastalığında Oksijen Tedavisi Etkili Mi?

Buerger hastalığında oksijen tedavisi, hastalığın erken dönemlerinde etkili olabilmektedir. Ancak, unutulmaması ve uygulanması gereken en önemli nokta; hastanın sigara (nikotin) ile olan bağının kesilmesidir. Bu noktadan sonra, oksijen tedavisinin yara iyileşmesine olumlu etkisi olmaktadır.

Buerger Hastalığı Tedavisi İçin Bitkisel Çözüm Var Mı?

Buerger hastalığı tedavisinde, bitkisel destek ve çözüm, maalesef etkili olmamaktadır. Hastalığın, temel nedenlerini göz önüne aldığımızda, bitkisel destekleyici tedavilerin bir çözüm olmadığını, sigara ile olan bağlantının hızlı bir şekilde kesilmesinin gerekli olduğunu fark edeceksiniz. Bilimsel anlamda, üstünlüğü henüz ispatlanmamış yöntemlere yaslanmak ve soruna neden olan esas durumu göz ardı etmek (ki bu durumda sigara oluyor), devekuşu’nun kafasını kuma gömmesi hikayesi gibidir (yoksa, deve mi idi?).

Buerger Hastalığında Diyet Tedavisi Etkili Mi?

Buerger hastalığına özel bir diyet tedavisi yoktur. Buerger hastalığının oluşum nedeni her ne kadar tam olarak aydınlatılamamışsa da, tütün ve tütün ürünleri ile olan bağlantısı çok belirgindir. Eğer bir diyet yapılacak veya uygulanacaksa, bence bu diyetin sigara içilmemesi diyeti olmasının gerektiğini düşünüyorum.

Evet bu yazı burada biter. Eğer, sizin de, bu konuda veya damar sağlığınız ile ilgili sormak istedikleriniz varsa, bana buradan ulaşabilirsiniz. Ancak, soru sormadan önce mutlaka bu yazıyı okuyunuz.

Sağlıkla kalın…

Doç. Dr. Mehmet Ümit Ergenoğlu

2 Yorum

  1. Doç. Dr. Mehmet Ümit Ergenoğlu
  2. Yasin türkcan

Cevap Yaz