Derin Ven Trombozu ve Demir Eksikliği Anemisi

Merhaba. Yeniden birlikteyiz. Bu sefer, uzun bir süre önce Derin Ven Trombozu ve Demir Eksikliği (kansızlığı) hakkında bir yazı dikkatimi çekmişti. İlginç olduğunu düşündüğüm bu yazıyı sizler için irdeleyeceğim.

Derin Ven Trombozu Nedir?

Blog içerisinde, derin ven trombozu (derin ven trombozu hakkında bilmeniz gereken 6 şey) ile ilgili farklı yazılarım var. Ancak, daha önce yazdıklarımı okumayanlar için; derin ven trombozu; özellikle bacak ve pelvis bölgesi (leğen kemiği civarı) toplardamarları içerisinde pıhtı oluşumu (tromboz) ile karakterize bir durumdur. Toplardamar kan akımı ile oluşan bu pıhtının akciğerlere ulaşması ile akciğer embolisi (pulmoner emboli) gelişim riski mevcuttur. Akciğer embolisi, ani ölüm riski yüksek hastalıkların başında yer almaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinde her yıl yaklaşık 1 milyon kişide derin ven trombozu gelişmektedir.

Gözlenen derin ven trombozlarının 2/3’ü hastanede yatan hastalarda karşımıza çıkmaktadır. Buna ek olarak risk faktörleri arasında; cerrahi girişimler, uzun yatak istirahati gerektiren durumlar, gebelik ve doğum kontrol hapları (oral kontraseptifler) bulunmaktadır.

Derin ven trombozunun gelişimi için Virchow Triadı (üçlemesi) olarak bilinen;

  1. Kan akımının kesintiye uğraması veya akım fizyolojisinin değişimi,
  2. Toplardamar duvarında ortaya çıkan hasar (yaralanma),
  3. Kanın içeriğinde ortaya çıkan değişim, gerekmektedir.

Derin Ven Trombozu Nedeni Olarak Demir Eksikliği Anemisi

Anemi, diğer adıyla kansızlık, kan hastalıklarının toplumu genelinde en sık görülenidir. Yapılan farklı bilimsel çalışmalar, aneminin kalp ve damar hastalıkları, serebrovasküler olaylar ile olan bağlantısını ortaya çıkarmış olsa da; anemi ile venöz tromboemboli arasında doğrudan bir bağlantı ortaya konulamamıştır. İşte, yazımın konusu olan araştırma da tam bu noktayı açıklığa çıkarmayı amaçlıyor. Yazının orijinal başlığı ve detaylarına yazımın sonunda yer vereceğim.

Çalışma, 2500 derin ven trombozlu hasta ve yaklaşık 12000 kontrol deneği ile yapılmış. Çalışma düzeni ve istatistiksel yöntemlerine fazla girmeyeceğim. Doğrudan, sonuçlar ve yorumlamasını yapmak istiyorum. Çalışma sonucunda, demir eksikliği anemisi ile venöz tromboemboli arasında bir bağlantı ortaya çıkmıştır. Çalışmanın verilerinin değerlendirilmesi ile; venöz tromboembolisi bulunan hastalarda, demir eksikliği anemisinin tromboz nedeni olabileceği ortaya çıkmıştır. Bu bize, demir eksikliği anemisi bulunan derin ven trombozlu hastaların, eş zamanlı olarak demir eksikliği anemisinin de tedavi edilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.

Demir Eksikliği Anemisi: Derin Ven Trombozu İçin Risk Faktörü Mü?

Demir eksikliği anemisi, dünyada gözlenen anemilerin yaklaşık %50’sini oluşturmaktadır. Erkek ve menapoz sonrası kadınların %2-3’ünde, demir eksikliği gözlenmektedir. Daha önce de bahsettiğim gibi, bilimsel çalışmalar demir eksikliği ile kalp ve damar hastalıkları arasındaki bağlantıyı ortaya koymuştur. Benzer olarak, demir eksikliği anemisinin nörolojik hastalıklar içerisinde yer alan iskemik felç nedeni olduğuna dair bir çalışmada bulunmaktadır.

Yakın zamana dek yapılmış bilimsel çalışmalar, demir eksikliği anemisi ile kafa toplardamar sistemi trombozu (pıhtılaşması) arasında bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bu durumun nedeni olarak, demir eksikliği anemisine bağlı olarak ortaya çıkan trombositoz (trombosit sayısında artış) gösterilmektedir. Trombositler; özellikle karmaşık bir mekanizma olan kan pıhtılaşması sırasında aktif olarak görev alan kan hücreleridir. Kemik iliği, diğer kan hücrelerinin ana kaynağı olduğu gibi; trombositlerinde kaynağı olarak görev yapmaktadır.

Bir diğer sorumlu mekanizmanın ise; anemi de ortaya çıkan Plazminojen Aktivatör İnhibitör 1 seviyelerinde artışı olabileceği üzerinde durulmaktadır. Plazminojen Aktivatör İnhibitör 1’in artışına bağlı olarak kan pıhtısının erimesi, ortadan kalkması daha yavaş olmaktadır. Başka bir deyişle, ortamda oluşan pıhtı eriyememektedir.

Sorumlu olabilecek bir diğer neden ise; demir eksikliği anemisi sonucunda ortaya çıkan kan dolaşım hızındaki artışa bağlı olarak, kan hücrelerinin toplardamar duvarında yaptıkları hasar (endoteliyal hasar) tromboza (kan pıhtılaşması) neden olabilmektedir.

Derin Ven Trombozu ve Demir Eksikliği Anemisi: Demir Tedavisi Gerekli Mi?

Bilimsel çalışmalar ve sonuçları bir hastalık veya durum ile ilgili olarak, ilk başlarda bir teoriyi ortaya koyar. Bu teori olumlu veya olumsuzdur. Bir çalışmayı, bir diğeri takip eder. Eğer ortaya çıkan sonuç veya sonuçlar anlamlı ise, bu konu ile ilgili çalışmalar devam eder. Çalışmaların ölçek boyutu ve kalitesi bir öncekine göre çoğu zaman daha iyidir. İşte, bir süre sonra bu konu ile ilgili olarak bir çalışma grubu yapılmış çalışmaları toparlar, sonuçlarını irdeler ve en sonunda da bir kılavuz ortaya çıkarırlar. Şu anda, derin ven trombozu ve demir eksikliği anemisi ile ilgili çalışma aşamasındayız. Henüz, bu konu ile ilgili olarak yapılmış olan çalışmalar toparlanıp yorumlanmadı. Ama, birbiri ile alakası olmayan bu iki durum arasında bir bağlantı olabileceği konusunu vurgular niteliktedir.

Ben, henüz size demir eksikliğinin, derin ven trombozu nedeni olduğunu söyleyemem. Ancak, bu ve diğer çalışmalarda olduğu gibi aralarında bir bağlantı olduğunu ve bunun araştırılmasının, farklı ve kaliteli çalışmalar ile bilimsel gerçeklerin ortaya çıkarılmasının gerekli olduğunu söyleyebilirim.

Derin ven trombozu ve demir eksikliği anemisi ile ilgili olan bu bilimsel çalışma konusunda size iletmek istediklerim bu kadar. Eğer sizin, bana sormak istedikleriniz varsa; buradan ulaşabilirsiniz. Ancak, sorunuzu sormadan önce lütfen bu yazımı okuyunuz

Sağlıkla kalın.

Doç. Dr. Mehmet Ümit Ergenoğlu


Kaynak: Association between venous thromboembolism and iron-deficiency anemia: a population-based study. Hung SH, Lin HC, Chung SD. Blood Coagul Fibrinolysis. 2015 Jun;26(4):368-72. doi: 10.1097/MBC.0000000000000249.

Cevap Yaz