Raynaud Fenomeni (Sendromu) Nedir?

Raynaud Fenomeni (Sendromu) Nedir?

Raynaud Fenomeni hakkında konuşalım biraz… Daha önceleri soğuk havalardan ve dışarıda yaptığım aktivitelerden çok hoşlanırdım. Ancak son zamanlarda, özellikle dışarıda iken sıcak tutma konusunda çok zorlanıyorum, nerede ise her zaman yanımda eldiven taşımak zorunda kalıyorum. Hatta, parmaklarımın rengi beyazlaşıyor ve uçlarını hissetmiyorum…

Bu ifadeler Raynaud fenomenli hastalarımın tipik olarak tarif ettikleri bir durum. Özellikle kışın çok karşılaşırım ben bu durumla. Gelin, biraz bu hastalıktan bahsedeyim size. Raynaud Fenomeni

Raynaud Fenomeni Nedir? Raynaud Sendromu ile Aynı Mı?

raynaud fenomeni

Raynaud Fenomeni, soğuk havalarda ortaya çıkan bir durumdur.

1862 yılında, Fransız bir doktor tarafından ilk kez tanımlanmış bir durum. Bu hastalığa sahip insanlarda, el gibi küçük atardamarların bulunduğu organlarda, soğuk veya stres karşısında damarın spazmı (büzüşmesi) gerçekleşir. Buna bağlı olarak, kan akımı yavaşlar ve nerede ise durma noktasına gelir. Eğer süreç uzarsa, parmak uçlarında soluklaşma, beyazlaşma gözlenir. Genellikle, Raynaud Fenomeni ile Raynaud Sendromu aynı durumu ifade eden tanımlamalardır. Sıklıkla, birbirlerinin yerine kullanılmaktadırlar.

Raynaud Fenomeni Sadece Elimizde Mi Olur?

Raynaud Fenomeni, sadece ellerimizde olmaz. Örneğin ayak başparmağı ve diğer parmaklar, burun, dudaklar, kulaklar, meme uçları gibi küçük atardamarların özellikle yoğunlaştığı bölgelerde de sıklıkla gözlenebilmektedir.

Raynaud Fenomeni Olduğumdan Nasıl Şüphelenmeliyim?

Herkes çeşitli zamanlarda soğuk ile karşılaşmış, soğukta kalmıştır. Raynaud Fenomen’li hastalar soğuğa maruz kaldıklarında el veya ayaklarının ileri derece soğuk hissettiğini, parmak uçlarındaki renk değişiminin beyazlaşma ve daha da ilerleyerek morarmaya doğru gittiğini ve ayrıca parmak uçlarını hiç hissedemediklerini ifade ederler.

IsaacFryxelius / Pixabay

Küçük atardamarda ortaya çıkan bu spazm veya büzüşme ortadan kalktığında, kan akımı yeniden yavaş, yavaş sağlanmaya başlar. Daralmış olan küçük atardamar açılır, kan akmaya başlar. Bunun sonucunda da, parmaklar veya hastalığa maruz kalan vücut parçasının rengi pembe/kırmızı bir renge döner. Takip eden kısa zaman içerisinde de oluşan uyuşukluk hissi de ortadan kalkar.

Raynaud Sendromu (Fenomeni) Testi Mevcut Mu?

Raynaud fenomeni teşhisi için özel bir test yoktur. Raynaud fenomeni teşhisi, hastanın öyküsü ve yapılan fizik muayeneye ek olarak gerekirse yapılacak doppler ultrasonografi (renkli doppler ultrasonografi) sonrasında konulmaktadır.

Raynaud Fenomeni Kimlerde Görülür?

Yapılan bilimsel çalışmalar, Raynaud Fenomeni’nin neden bazı kişilerde daha fazla gözlendiği konusunda bir sonuca varamamaktadır. Ancak, çok belirgin olan bir şey var ki, Raynaud Fenomen’li hastaların tamamı soğuğa karşı ciddi bir tepki vermektedirler. Bundan ötesi, tam olarak tabiri caiz ise, bir tıbbi gizem olarak kalmaktadır.

Raynaud Fenomeni: Hangi Bölüm Bakar?

Raynaud fenomeni; her ne kadar cerrahi bir hastalık olmasa da hastaların büyük çoğunluğu kalp ve damar cerrahisi bölümlerine muayene olmaktadırlar. Yapılan fizik muayene ve doppler ultrasonografik inceleme sonrasında, günlük yaşantıda yapılacak değişiklikler, öneriler ve gerekirse tıbbi tedavi kalp ve damar cerrahisi uzmanları tarafından verilmektedir.

Raynaud Fenomeni’nin Tipleri Nelerdir? Raynaud Fenomeni Hangi Hastalıklarda Görülür?

Biz, doktorlar hastalıkları, tedavi yöntemlerini falan sınıflandırmayı severiz. Belki de anlamamızı kolaylaştırdığına olan inancımızdan dolayıdır. Neyse, konumuza dönecek olursak, Raynaud Fenomeni’nin iki tipi mevcuttur. Bunlar;

  • Primer Raynaud: En sık gözlenen tip budur. Küçük atardamarların spazmına (büzüşmesine) neden olan hiç bir rahatsızlık, hastalık yoktur.
  • Sekonder Raynaud: İkincil Raynaud olarakta adlandırılır. Primer’den daha az oranda gözlense de bu durum, ciddiyet açısından primer’i geçer.

Belirti ve bulgular, her iki tip’te de aynı olup, fark göstermezler. Ancak sekonder Raynaud’a neden olan bazı diğer hastalıklar mevcuttur. Zaten bu nedenle de sekonder olarak adlandırılmaktadır. Bu nedenleri sıralayacak olursak;

  • Bağ dokusu hastalıkları (özellikle skleroderma gibi)
  • Sistemik Lupus Eritematozus (SLE)
  • Romatoid Artrit (RA)
  • Sjogren Sendromu
  • Kolesterol Tıkalı Arterler (Ateroskleroz)
  • Karpal Tünel Sendromu

Bu hastalıkların yanında, diğer hastalıkların tedavilerinde kullandığımız bazı ilaçlar da Raynaud Fenomeni’ne (sekonder Raynaud) neden olur (tetikler). Bunlar;

  • Beta blokerler
  • Migren ilaçlarının bazıları
  • Dikkat eksikliği/hiperaktivite için kullanılan ilaçlar
  • Kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar
  • Soğuk algınlığı tedavisi için kullanılan bazı ilaçlar

Raynaud Fenomeni Tehlikeli Midir?

Raynaud fenomeni, tek başına genellikle tehlikesiz bir durumdur. Günlük yaşantıyı olumsuz olarak etkileyebilmesi dışında, yaşamı tehdit eden bir durum değildir. Ancak, yukarıda da bahsettiğim gibi birlikte olabilen diğer durum ve hastalıklar nedeniyle ciddi bir duruma dönüşebilir. Bu nedenle, Raynaud Fenomeni olan hastaların, detaylı olarak Romatoloji bölümlerince değerlendirilmelerini önermekteyim.

Raynaud Fenomeni Nasıl Tedavi Edilir?

Hemen her hastalığın tedavisinde olduğu gibi önlemek en iyi tedavidir. Özellikle, soğuk havalarda dışarı çıkıldığında ellerin mutlak olarak sıcak tutulması veya soğuk ile olan temasın minimumda tutulması çok önemlidir. Bu amaçla, içleri astarlı, kalın, polar eldivenlerin kullanılmasını önermekteyim. Eğer ilginizi çekerse, size pilli eli sıcak tutan eldivenlerden önerebilirim. Link’i burada. Bu eldivenlerden kullanan bir hastam, çok memnun kaldığını, hayatının tamamen değiştiğini, artık dışarı uzun yıllardan sonra çok rahat çıkabildiğini belirtiyordu. Kesinlikle, denenmeye değer olduğunu düşünüyorum. USB’den enerjisini alan modeller bence bu iş için en ideali. Internette denk geldiğim bu amaç için özel üretilen eldivenlerin satıldığı bir siteye ait linki ise burada bulabilirsiniz.

Herhangi bir şekilde, eğer soğuk ile karşılaştınız ve ellerinizde yukarıda saydığımız belirtiler oluşmaya başladı ise; hemen ellerinizi sıcak su ile (dikkat elinizi yakmayacak derecede) yıkayın. Tercihen, sıcak akan su altında 3 – 5 dakika kadar tutun. Daha sonra da, kollarınızı iki yana açarak, el bilekleriniz hizasında dairesel hareketler yapın. Bu sayede, kollarınız ve ellerinize olan kan akımını arttıracaksınız. Tabii, bu dediklerimden en önce, soğuk ortamdan uzaklaşmanız gerekmektedir.

Raynaud Fenomeni’nin nedenleri arasında stres’te var demiştim. Buna bağlı olarak Raynaud geliştiğinde ise, yukarıda yapılacaklara ek olarak, stres ortamını ortadan kaldırmak ve rahatlamanız çok daha önemli olmaktadır.

Tüm bunlara rağmen, Raynaud Fenomeni gelişiyorsa (ki özellikle sekonder Raynaud Fenomeni’dir) ilaç tedavisine başlamanız gerekebilir. Bu konuda, bir kalp ve damar cerrahisi uzmanına danışmanızı öneririm. Bu amaçla, farklı tedaviler için kullanılan ilaçlardan yararlanılmaktadır.

Son olarak; Raynaud Fenomen’li hastalarımdan edindiğim bilgiler, Botox enjeksiyonlarının bu amaçla kullanılmaya başlandığı yönündedir. Ancak, bu tedavi yöntemi ile ilgili benim bir tecrübem mevcut değildir.

Özet olarak, Raynaud Fenomeni tedavisinde, bütüncül yaklaşım tedavinin esasını oluşturmaktadır. Bu konuda, tecrübeli olmak tedavi başarısını arttıran en önemli faktörlerden birisidir.

Bu yazı ile bağlantılı ve ilginizi çekeceğini düşündüğüm yazıma, buradan (el ve ayak soğumasının nedenleri) ulaşabilirsiniz. Eğer varis veya diğer damar hastalıkları konularında bana sormak istedikleriniz varsa, buradan ulaşabilirsiniz. Ancak, sorunuzu sormadan önce mutlaka bu yazıyı okuyunuz.

Sağlıkla kalın…

Doç. Dr. Mehmet Ümit Ergenoğlu

Cevap Yaz